woensdag 7 december 2016

Pelgrimeren van Meerlo naar Venlo

Woensdag 7 december 2016 
Pleisterplaats bij Houthuizen voor het goede doel

















De eerste 31 pelgrimsdagen
De eerste pelgrimstocht van Durkje en mij - van het Friese Sint-Jacobiparochie naar het Spaanse Santiago de Compostela - duurde 152 dagen, in de periode van 16 mei 2005 tot en met 21 oktober 2012. Daarna liepen we aansluitend nog vier dagen door naar het ultieme eindpunt van deze pelgrimage op Cabo Fisterra, op de West-Spaanse rotskust van de Atlantische Oceaan.
Van alle 156 pelgrimsdagen schreven we een verslag, dat in combinatie met de onderweg gemaakte foto's een bijzonder document is geworden van een al evenzo bijzondere pelgrimage. Vanaf dag 32 zijn alle dagverslagen in de loop van de jaren gepubliceerd op mijn (deze) weblog. De eerste 31 dagverslagen zijn hier nog niet gepubliceerd, omdat ik in die periode nog geen weblog bijhield.
Om toch het verslag van die hele pelgrimstocht op deze blog te kunnen lezen, ga ik met terugwerkende kracht nog de ontbrekende eerste 31 wandelverslagen op deze weblog plaatsen. Af en toe zal ik zo'n dagverslag hier publiceren. Vandaag ga ik daarmee verder, met het verslag van pelgrimsdag nummer 17, over het traject van Meerlo naar Venlo.

Van Sint-Jacobiparochie naar Santiago de Compostela
Pieterpad van Meerlo naar Venlo
Maandag 21 augustus 2006 – 25,5 km.
Dag 17: 365 – 390,5 km

Bakker gesloten in Meerlo
Omdat het vanmorgen om 7.30 uur regent, blijven we nog maar even liggen in onze tent totdat het droog is.
Na het ontbijt staan we om 9.40 uur klaar om te vertrekken.
Een regenbui verhindert dat echter.
We wachten in de auto - bij de tent - tot het droog wordt.
Om 10.00 uur wandelen we Camping ’t Karrewiel af in de richting van Meerlo.
In Meerlo gaan we eerst nog even een klein stukje terug op de route, omdat we bij de plaatselijke warme bakker een aantal verse broodjes willen kopen.
Helaas staan we bij deze bakker voor de dichte deur; gesloten!
Daarna wandelen we in zuidelijke richting door de hoofdstraat naar de rand van de bebouwde kom.
Hier verlaten we na een halve kilometer Meerlo, op het punt waar het 3e deel van de Pieterpad-étappe van Vierlingsbeek naar Swolgen eindigt.

Café gesloten in Swolgen
We wandelen het Keuter op en zien daar al spoedig vlak voor ons een ree langzaam vanuit het veld de bossage inlopen.
Langs een vervallen boerderij en enkele andere boerderijen arriveren we door het open landschap uiteindelijk in het dorpje Swolgen.
Op de Pieterpad-kaart hebben we gezien dat aan het eind van dit 4e deel van de étappe een café is, dus we verheugen ons op een kop koffie.
Met de eerste halve kilometer en met de 3,5 kilometer van dit étappe-deel hebben we nu 4 kilometer gelopen, ongeveer een uur gaans vanaf de camping bij Meerlo.
Maar tot onze spijt is op deze maandagochtend het café en nota bene ook nog het daarbij gelegen Pieterpad-terras gesloten.
Geen koffie dus en al met al ook geen levendige entourage om hier op de maandagochtend het Pieterpad te bewandelen.

Swolgender heide
Ten zuiden van Swolgen betreden we voorbij een manege het bosperceel van de Swolgender heide.
Deze Swolgender heide werd in de 20e eeuw bebost om de zandverstuivingen tegen te gaan.
In het bos bemerken we nog de restanten van de zandverstuivingen waar we hier en daar op het pad over enkele stuifduinen stijgen en dalen.
Tussen Meerlo en Swolgen bleef het heel licht motregenen, maar even voorbij Swolgen wordt het droog en breekt de zon ook door de wolken; tijd dus om de trui uit te doen in dit beschutte bosperceel met boven ons de lekker warme zon.
Vlak voordat we de Broekhuizerbroek binnen wandelen, passeren we een klein - door bos omsloten - heideveld; een hele mooie paarsbloeiende heide-oase midden in het bos.

Broek
Het natte Broekhuizerbroek betreden we via de knuppelbrug over het Schuitwater, een natte en moerassige plek als restant van afgesneden Maasmeanders.
Als we door het natuurreservaat Schuitwater lopen, belt onze jongste zoon Pieter vanaf thuis om eens even te informeren hoe het met ons gaat.
Langs het Hoogbroek en door het buurtschap Zwaanenheike komen we in de buurt van Lottum na weer 6 kilometer bij het eindpunt van dit étappe-deel.
We hebben tot hier vandaag 10 kilometer gewandeld.

Gastvrijheid op rozen
En dan staan we ineens bij de loods van een rozenkweker bij een picknickbank.
Er ligt een papier op de bank, waarop staat dat deze picknickbank is uitgeroepen tot Pieterpadbank en dat we daar vrij gebruik van mogen maken.
Maar het wordt nog veel mooier, want hier viert gastvrijheid hoogtij!
De koffie staat hier voor je klaar in de loods en er is een waterkraantje naast de loodsingang.
Als we de loods aan de voorzijde betreden, vinden we tot onze buitengewoon aangename verrassing een zithoek met tafel en stoelen.
Er staan gevulde thermoskannen: koffie en heet water, met thee en ook bouillon.
Schone mokken in de picknickmand, suiker en koffiemelk en nota bene een snoeptrommeltje met snoepjes voor onderweg.
Dankbaar maken we gebruik van dit gastvrije aanbod; wat een weldaad om aan het eind van deze maandagochtend na 10 kilometer hier in alle rust je eerste kopje koffie te mogen drinken.
Fijn dat er zulke aardige mensen zijn die oog hebben voor lange afstandswandelaars en dat ook in zo’n aangenaam aanbod praktiseren.
Hulde en grote dank aan de gastvrije aanbieders Jan en Ria van Eijk!

Poppenhuis en Playmobil als goed doel
Met een goed gevoel gaan we verder langs en door diverse bospercelen.
En dan in de buurt van Houthuizen weer een verrassing.
Kinderen hebben hier een mooie pleisterplaats gecreëerd: stoelen, een parasol met een tafel, een koelbox en een prullenmand.
Op de tafel vinden we een briefje van een kind.
Op dat briefje staat dat hier tegen betaling van kleine bedragen (slechts enkele dubbeltjes) gebruik gemaakt mag worden van een breed aanbod van fruit, drinken, koeken, chips, etc.
De opbrengst is bestemd voor een gewenst poppenhuis en Playmobil.
Zulk jong ondernemerschap willen we aanmoedigen, dus we nemen chips en een gevulde koek en deponeren geld in het glazen geldpotje.
Dank voor dit prima aanbod en voor het daarbij in de voorbijgaande wandelaars gestelde vertrouwen.

Grubbenvorst
Voorbij een kapel, enkele bospercelen en over de Broekloop Molenbeek van Lottum arriveren we bij kasteelhoeve Kaldenbroek.
Via Broekeind arriveren we vervolgens bij de bebouwde kom van Grubbenvorst.
We lopen voor het grote klooster langs, kopen bij supermarkt Jan Linders verse broodjes (ook hier is de warme bakker op maandag nl. gesloten) en nuttigen een lekkere lunch bij de IJssalon in het centrum van Grubbenvorst.
Als we bij de Grubbenvorster pontveer over de Maas arriveren, staat die op het punt van oversteek.
De veerbaas geeft al gas om te vertrekken, maar ziet ons nog net op tijd aankomen, over de Maasdijk heen.
Hij wacht gelukkig even en zet ons met een andere Pieterpadwandelaarster en met de  overige passagiers over.
Dit is ook het eindpunt van het 2e deel van de 8e Pieterpad-étappe van Swolgen naar Venlo.
Weer 6,5 kilometer achter de rug, die de totaalstand voor vandaag op 16,5 kilometer zet.

Velden
Aan de overzijde van de Maas wandelen we langs de rivier in zuidelijk richting en passeren na de eerste mini-camping ook nog een tweede op de plaats waar de gemeente ons wandelpad de passende naam 'Pieterpad' heeft gegeven.
Voorbij een groot tuincentrum en een grote champignon-onderneming komen we bij de Oude Venloseweg ter hoogte van Velden.
Tussen Zwaanenheide en Venlo hebben we door het Noordlimburgs tuinbouwgebied gewandeld.
Nu gaan we onder de snelweg E34 Eindhoven – Venlo – Oberhausen door en arriveren in Venlo.

Volksdevotie in de Kapel van Genooi
Tussen deze snelweg en de bebouwde kom van Venlo passeren we de kapel van Genooi, waarvan op dat moment door enkele mensen gebruik wordt gemaakt om een kaarsje aan te steken en te bidden.
De Kapel van Genooi in Venlo-Noord is springlevend.
Al 375 jaar wordt Maria hier vereerd.
Opeenvolgende generaties Venlonaren zochten bij haar troost en bemoediging.
Nog steeds gaan veel mensen even naar de kapel.
Onze Lieve Vrouw Hulp der Christenen, zoals de officiële titel van Maria van Genooi luidt, is niet uit de Venlose volksdevotie weg te branden.
Tussen de beide gebouwen van deze kapel treffen we het Indië-monument aan, waarbij achter het rood-witte lint herdenkingskransen en bloemen liggen ter gelegenheid van de twee dagen eerder alhier gehouden Indië-herdenking.
Bij het huidige monument staan de namen van vijftien Venlonaren, die tussen 1945 en 1950 zijn gesneuveld in het toenmalig Nederlands-Indië.
Bij deze kapel eindigt het 5e, vijf kilometer lange, deel van deze étappe.
We hebben nu 21,5 kilometer gelopen.

Venlo
Voorbij deze kapel komen we weer bij de Maas.
We lopen langs deze rivier naar het centrum van Venlo.
Door de dijkdoorgang en langs het Wilhelminapark komen we uiteindelijk in de Grote Kerkstraat, waar we de kerk van binnen bezichtigen en er tegenover het mooie oude weeshuis zien staan.
Door de winkelstraten van Venlo arriveren we (na 4 kilometer) om 15.30 uur bij het NS-station van Venlo.
Daar halen we uit de bewaakte stalling en bij de fietsenmaker onze beide fietsen, om weer terug te kunnen fietsen naar Meerlo.

Afsluiting met regen en pasta
We fietsen om 16.10 uur in Venlo via de Eindhovenseweg over de Maas in de richting van Blerick en gaan dan via de Venrayseweg aan de westzijde langs de Maas in noordelijke richting naar Meerlo.
Als we Grubbenvorst binnen fietsen, schuilen we in een hangplek voor jongeren ongeveer 20 minuten voor een hele zware regenbui.
Via Lottum, Broekhuizen, Broekhuizenvorst en Swolgen fietsen we – nog eenmaal schuilend voor een regenbui – naar de camping in Meerlo, waar we om 17.30 uur arriveren.
Nadat we ons hebben gedoucht, rijden we in de auto weer naar Broekhuizenvorst, waar we op de fiets een eetcafé hadden gepasseerd dat we hebben gekozen als diner-gelegenheid voor deze dag.
We hebben hier heerlijk gegeten van het pasta-maandmenu.
Vandaag hebben we op deze tweede wandeldag 25,5 kilometer gewandeld.

dinsdag 6 december 2016

Nicolaos, pleit voor ons

Maandag 5 december 2016 - Sinterklaasfeest
Sinterklaas te kameel in Nairobi in Kenia

Geloofsgetuigen
Als voorloper op het Sinterklaasfeest van vandaag hebben we gisteren aan het eind van de kerkdienst in De Hege Stins te Stiens alvast een bijzonder Sinterklaaslied gezongen.
In het vernieuwde Liedboek (Zingen en bidden in huis en kerk, 2013) is een serie gezangen opgenomen, waarin diverse geloofsgetuigen centraal staan, zoals: Luther, Bach, Maria, Willibrord en Sint Maarten.

Gods erbarmen
En ook Sint Nicolaas kreeg een gezang in dit Liedboek, namelijk gezang 745 getiteld; 'Uit de schemer van de tijden'.
Al in het eerste versie komt Sinterklaas in beeld, genaamd Nicolaos, als een 'oergestalte', verwijzend naar Gods erbarmen.

Uit de schemer van de tijden
doemt een oergestalte op,
met legenden, staf en mijter,
beeld van het erbarmen Gods.
Nicolaos, 
zegevieren zal het recht voor heel het volk,
sta ons bij nu wij hier bidden,
wees van onze woorden tolk.

Kindervriend
Sint Nicolaas is de patroonheilige van onder andere kinderen, reizigers en schippers. Sinterklaas wordt dan ook niet voor niets wel de kindervriend genoemd.
Kinderen staan in het tweede vers van dit lied centraal. Dat tweede vers is best wel heftig, omdat het ziet op al het onrecht dat teveel kinderen ook vandaag de dag nog wordt aangedaan, dichtbij en ver weg.
Ik moest even denken aan de foto die wij van Peter & Yvon kregen toegezonden vanuit Nairobi. Deze foto toont de intocht van Sinterklaas afgelopen zaterdag in de Nederlandse gemeenschap, voor de basisschoolkinderen en hun ouders, die in en rond de hoofdstad van Kenia wonen. De intocht van de goedheiligman op een kameel, met de kinderen - afkomstig uit allerlei landen - vooraan staand, zoals dat geheel past bij dit kinderfeest.
Wie daar oog voor heeft, en/of ook de media goed volgt, die weet dat het nog prille leven van veel kinderen wereldwijd beslist geen pretje is, en al helemaal geen feest. Gezang 745 wijst ons daarop:

Voor het kind dat niet kan spelen
en geen veilig huis meer kent;
dat geen kans krijgt om te leren,
uitgebuit wordt en miskend;
dat geweld gewoon gaat vinden
en gepantserd verder leeft.....
God behoed al deze kinderen,
dat uw aarde toekomst heeft.

Kinderen verdienen het beste
In het derde vers wordt verwezen naar de legendes over Sint Nicolaas. Zo bevrijdde hij bijvoorbeeld drie dochters van een arme man door buidels met goud in hun huis te strooien. De meisjes, dochters worden in ere hersteld, hen wordt recht gedaan. Het goede valt hen ten deel, Daaraan wordt het strooien van pepernoten en suikergoed tijdens het Sinterklaasfeest ontleend. We zingen dan ook:

Sint Niklaas, die weet wat recht is
en wat slecht is ondervangt,
vrijgekocht heeft hij drie dochters
van een redeloze man.
Driemaal werpt hij gulden klompjes
door het venster aan de straat,
driemaal ziet een dochter toekomst,
wordt een vrouw, krijgt nieuwe staat.

De vreemdeling die in onze regio komt
Maar Sint Nicolaos zou Sinterklaas niet zijn, als de reizigers zouden worden vergeten. De term 'reizigers' verwijst naar wie vroeger in den vreemde reisde - ook pelgrims - met alle gevaren van dien.
De overstap van die eeuwenoude vreemdeling die door onbekende oorden reist, op zoek naar beter, is niet zo groot, als we even een kleine gedachtensprong maken naar de vreemdeling Anno 2016 die ook onze Europese, Nederlandse, Friese regio binnenkomt. In pers-uitingen worden ze asielzoekers genoemd, of gelukszoekers. Zing maar mee en denk ondertussen onder andere aan de bootvluchtelingen die de Middellandse Zee oversteken om in ons werelddeel, voor hen in den vreemde een nieuw, veilig thuis zoeken:

Voor wie reizen in den vreemde,
voor wie overvallen wordt
door de stormen, door de schemer,
door de honger, door tekort,
die geen eigen grond meer hebben,
die gevlucht zijn om het brood;
God, dat wij elkaar behoeden
én in weelde én in nood.

Roep om erbarmen
En dan tenslotte de vijfde strofe, waarin de varenden centraal staan. Sint Nicolaos als beschermheer van de schippers, en volgens dit slotvers zelfs ook voor de 'scheepslui op de wal'.
Dit vers sluit af met 'Nicolaos, pleit voor ons', dat wij allen in ''t scheepke onder Jezus' hoede' Gods erbarmen mogen aanroepen, om ons genadig aan te zien, om ons te behoeden voor was ons schaadt.
Uit dank daarvoor mag van ons dan ook één en ander worden verwacht in onze zorg voor mens en wereld.

Al wie varen op het water,
zelfs de scheepslui op de wal,
mogen om Sint Niklaas vragen,
want hij kent zijn makkers wel.
Op de zeeën, woedend, ziedend,
in de stilte voor de storm,
in gebed of in verstrooiing,
Nicolaos, pleit voor ons.

Heiligman
Waar zouden wij dan bijvoorbeeld vandaag al een voorbeeld kunnen nemen aan de veelbezongen vrijgevige, barmhartige en liefdevolle heiligman en Heiligman?

zondag 4 december 2016

Rijp en groen, door Uwe gunst ontvangen

Zondag 4 december 2016 
Rijp en groen in onze voortuin op deze winterse zondagmorgen




















Liederen die ons vergezellen
Hoogstwaarschijnlijk ken je het wel,
Het lied, de melodie en de tekst waarmee je de dag begint, blijft nog enkele uren in je gedachten rondzingen.
Af en toe neurie je even met jezelf mee.
Het lied dat je soms de hele dag vergezelt, Vanaf het ochtendgloren, totdat 'de nacht genaakt'.
De ochtend begint bij mij al vroeg met het gezang van 'De dag, door Uwe gunst ontvangen'.
Een avondlied in de ochtend.
't Past niet bij het moment van de dag, maar het lied is er wel, en het gaat niet snel weg.

De dag, door uwe gunst ontvangen,
is weer voorbij, de nacht genaakt;
en dankbaar klinken onze zangen
tot U, die 't licht en 't duister maakt. 

De nacht genaakt
De 'genaakte' nacht, wie gebruikt dit oude Nederlandse werkwoord heden ten dage nog regelmatig, of misschien nog af en toe?
Naken betekent zoiets als nabij, naderbij komen.
De nacht 'genaakt', wil dus zeggen dat het spoedig nacht zal zijn.
Het is het moment voor het avondgebed, om te danken voor de afgelopen dag, en om te bidden voor de verkwikkende nachtrust.

Die dan, als onze beden zwijgen,
als hier het daglicht onderduikt,
weer nieuwe zangen op doet stijgen,
ginds waar de nieuwe dag ontluikt.

Zodat de dank, U toegezonden,
op aard nooit onderbroken wordt,
maar steeds opnieuw door mensenmonden
gezongen en gesproken wordt.

De nieuwe dag ontluikt
Het is vanmorgen vroeg nog donker als we opstaan om straks naar de kerk te gaan, waar we het avondmaal zullen vieren op deze tweede Zondag van Advent.
Een nieuwe dag, door Zijn gunst ontvangen.
Zodra deze dag genaakt, kun je zien dat ook de winter genaakt.
De natuur is vanochtend wit, bedekt met een dun laagje rijp.
Ook in onze tuin zorgt deze winterse aanslag onder andere voor mooie witte randen om het bruin van de herfstbladeren en rondom wat wintervast-groen is.
Door een wit-mistig Stiens rijden we naar De Hege Stins, waar we in onze Protestantse Gemeente van Stiens vanmorgen 'it nachtmiel' vieren met brood en wijn,

Voorwaar, de aarde zal getuigen
van U, die thans en eeuwig zijt,
tot al uw schepselen zich buigen
voor uwe liefd' en majesteit.

(Lied 248 uit het Liedboek, 2013)

vrijdag 2 december 2016

Toer fan Stiens eerste expositie in Pakhûs Solo te Stiens

Vrijdag 2 december 2016 
De Toer fan Stiens als eerste expositie in Pakhûs Solo te Stiens



















Tsjerketoer fan Stiens

Tot en met 18 december 2016 is op de vrijdagen, de zaterdagen en de zondagen in het pas verbouwde Pakhûs SOLO op de Smelbrêge te Stiens de tentoonstelling 'Toer fan Stiens' te zien. De expositietitel laat niets aan duidelijkheid te wensen over: de eeuwenoude kerktoren van de Sint-Vituskerk van Stiens staat centraal in deze unieke tentoonstelling. In de bovenzaal van het Pakhûs sta je te midden van uiteenlopende schilderijen en tekeningen van deze zo markante Stienser kerktoren, die te midden van de dubbele bomenrij tot in de verre omtrek van Stiens al eeuwenlang een baken is op de grens van het Stienser Aldlân en het 'nieuwe land' (nijlân) van de voormalige Middelsé.
Aan het eind van de middag ben ik nog net vóór sluitingstijd in de gelegenheid om deze bijzondere expositie te bezoeken, waar ik hartelijk wordt ontvangen door Cees Vos en Jeannette Alserda, twee van de tien vrijwilligers van het Pakhûs Solo, die vanmiddag als gastheer en gastvrouw alle tentoonstellingsgasten verwelkomen en vriendelijk te woord staan.

Rondje om de kerk
In deze prachtige tentoonstelling maak je linksom als het ware een tour met de wijzers van de klok mee rondom de tsjerke-toer (kerk-toren) van Stiens; in dit geval aan de hand van diverse kunstwerken van gerenommeerde Friese kunstenaars zoals: Jan Stormer, Ids Wiersma, Jelle Troelstra, Johan Elsinga, Cor Reisma, Andries van der Sloot, Jentje van der Sloot, Bouke van der Sloot, Jac. Th. Dankert, Johan Hemkes en Klaas Koopmans.
Paradoxaal is dat je linksom langs de wanden als het ware een wandeling maakt rondom de kerk en rondom het dorp, terwijl je als kijker niet om de kunstwerken heen loopt, maar je in het centrum van alle kerktorenkunstwerken bevind, zoals de kerktoren het middelpunt vormt van de virtuele rondgang rondom dorp en toren.

Een klinkend monument
Een kort historisch overzicht op één van de zaalwanden beschrijft in grote lijnen de (bouw)geschiedenis van dit eeuwenoude bouwwerk, van de kerktoren als een zogenoemd ‘klinkend monument’.
Met oude foto’s en ansichten is er daarnaast ook aandacht voor het ‘groene kerkhof’, over de geschiedenis van de karakteristieke dubbele bomenrij rond de Stienser dorpskerk, over het bomen-onderhoud vanaf de achttiende eeuw tot nu, en is er aandacht voor de bijzondere stinzenplanten op het kerkhof.

Onderzoek
Van elk kunstwerk in deze tentoonstelling is onderzocht waar de kunstenaar zich bevond toen hij het werk maakte. Verder kun je tijdens je tentoonstellingsbezoek de gepresenteerde oude ansichtkaarten, prenten en dorpsfoto’s vergelijken met de kunstwerken van het Stienser dorpsgezicht met zijn karakteristieke kerktoren en zijn bomenkrans.
Bijzonder is ook dat onderzoek in archieven en dat gesprekken met nabestaanden van de kunstenaars en met de eigenaren van hun kunstwerken veel informatie heeft/hebben opgeleverd over de kunstenaars en hun band met Stiens, en tevens over de geschiedenis van verschillende tentoongestelde werken. Zo hebben alle kunstwerken dus een eigen ‘verhaal’.

Toer-boek
Ter gelegenheid van de tentoonstelling verscheen ook een rijk geïllustreerd boek, waarin alle hier geëxposeerde kunstwerken in kleur zijn afgebeeld. Dit overzichtsboek bevat veel informatie met interessante feiten over de geschiedenis van de toren, over de kunstenaars, over hun relatie met Stiens en eveneens over het ‘groene kerkhof.’
Eigenaren van dit onlangs prachtig gerestaureerde en verbouwde Pakhûs Solo, tevens initiatiefnemers van deze expositie en ook nog auteurs van dit Toer-boek zijn Trudy van Riemsdijk-Zandee en Willem van Riemsdijk, het echtpaar dat zich enkele jaren geleden vestigde in Stiens, en dat zich al heel snel nauw heeft verbonden met het erfgoed van Stiens.
Het hoofdstuk in het boek over de geschiedenis van de kerktoren is namens de Stichting Monumentenzorg Leeuwarderadeel geschreven door de Stienser architect Gerrit van der Meulen.
Als Stiensers mogen we ons gelukkig prijzen met de goed gerichte passie van zoveel Stiensers, die Stiens en haar historie een warm hart toedragen. En ook over de tentoonstellingslocatie in het Pakhûs Solo niets dan lof.

maandag 28 november 2016

Hanny Honderd-Terpstra exposeert in Stiens

Maandag 28 november 2016 
Schilderij van Hanny Honderd-Terpstra

Olieverfschilderijen
Tot eind december 2016 exposeert Hanny Honderd-Terpstra een aantal van haar olieverfschilderijen in het gemeentehuis van de Gemeente Leeuwarderadeel te Stiens.

Glaceren
Sinds 2008 heeft ze vijf jaar met veel enthousiasme schilderlessen 'realistisch en fijnschilderen' gevolgd bij de Stienser kunstschilder Edgar de Cruijer.
Van hem heeft ze de techniek van het glaceren en het opbouwen van een schilderij in dunne lagen geleerd. Deze techniek heeft ze zich eigen gemaakt en die past ze nu toe in haar eigen werk.
Bij voorkeur schildert Hanny met olieverf, waarbij ze gebruik maakt van een fijne penseelstreek en een ingetogen kleurgebruik.
De inspiratie haalt ze van ontwerpen op foto’s, met de nadruk op datgene waar haar gevoel het dichtst bij ligt.

zondag 27 november 2016

Waar vinden we rust op de eerste Zondag van Advent

Zondag 27 november 2016 
Taizéviering in de Sint-Vituskerk van Stiens



















Waar vinden we rust?
Vanavond ontmoeten we elkaar in het grote koor van de Sint-Vituskerk van Stiens. Op deze eerste Zondag van Advent zijn we bijeen voor een Avondgebed volgens de liturgie van Taizé. Vier maal per jaar wordt één van de Gemeentediensten van de Protestantse Gemeente van Stiens als Taizéviering ingevuld. In de eerbiedige stilte te midden van de dikke muren van deze eeuwenoude dorpskerk wandelen de kerkgangers binnen voor deze gebedsviering in Taizé-setting.
Het thema van dit Avondgebed is 'Waar vinden we rust?'

Waarom ben je zo onrustig?
Als aanvangslied zingen we 'Bless the Lord my soul'; prijs Zijn heilige naam, die mij het leven geeft.
Daarop volgt 'Frieden hinterlasse Ich euch'; dat jim hert it net bejout.
De liederen worden door de muziekgroep in het koor eerst voorgespeeld, waarna we elk lied enkele malen herhalend zingen.
Het Psalmgebed 42 - 'U bent mijn toevlucht' - van Douwine wordt afgewisseld met het zingen van het 'Alleluja'. 
Deze psalm beantwoorden we met 'Leau no mar yn Him'; en wês net bang, Gods frede bewarret jimme hert (Fiez-vous en Lui).

Jimme sille in plak fine om te rêsten
De evangelielezing in het Nederlands door Ronald, in het Fries door Durkje en in het Engels door Adri wordt achtereenvolgens in deze drie talen ten gehore gebracht:

Kom by My, allegear dy't wurch en swier beladen binne,
en Ik sil jimme rêst jaan.
Nim Myn jok op 'e skouders 
en lear fan My myld en dimmen te wêzen, 
sa't Ik bin.
Dan sille jimme in plak fine om te rêsten, 
want Myn jok draacht maklik
en Myn lêst is licht.

Dat beantwoorden we met het lied 'Mijn ziel verstilt in rust en vrede bij God': van Hem alleen mijn heil.
Daarop volgt een stiltemoment, gevolgd door de voorbeden van Ernst, afgewisseld door het zingen van het 'Kyrië eleison' en afgesloten met het gezamenlijk bidden van 'Het Onze Vader'.
Daarop zingen we samen tweetalig het lied 'De Hear sil dy altyd hoedzje' (Il Signore ti ristora), en daarna het lied 'Hear, it tsjuster is gjin tsjuster troch Jo ljocht, de nacht is as de dei like helder'.



De lichten in de kerkzaal gaan uit en dan wordt het licht van de Paaskaars aan elkaar doorgegeven, waarbij we ondertussen zingen:
Jezus, U bent het licht in ons leven:
laat nimmer toe dat mijn duister tot mij spreekt,
open mij voor Uw liefde.

Hierna gaan de lichten in de kerk weer aan en worden de kaarsen gedoofd.
Wie tot slot wil vertrekken, verlaat de kerkzaal in stilte, en voor wie dat wenst is er nog gelegenheid voor stil gebed.

De Bron van Leven, Liefde en Licht
zij met en in ons
en geve ons Vrede.

De flecht nei it ljocht

Vrijdag 25 november 2016 
In afwachting van de première van 'De flecht nei it ljocht'















Indrukwekkend schilderij
Ook een delegatie van onze Stifting Nijkleaster is uitgenodigd en aanwezig bij de première van de nieuwe documentaire over het leven en het werk van de inmiddels 95-jarige Friese kunstenaar Jentsje Popma, die zijn atelier en alles wat daarin was schonk aan Nijkleaster, het nieuwe protestantse klooster in het Friese Jorwert. De documentaire kreeg als titel 'De flecht nei it ljocht', naar een schilderij van Jentsje Popma, dat hij schilderde na de zelfmoord van één van zijn vrienden. Een indrukwekkend schilderij van een lichtzuil onder een opklaring boven de Friese Waddenzeedijk, en even zo indrukwekkend is ook deze documentaire.
In zijn laatste schilderijen onderzocht Jentsje Popma het verlangen van de mens om uit het leven te verdwijnen, aangeduid als 'de vlucht naar het licht'.


Documentaire van Omrop Fryslân TV
De tientallen genodigden worden ontvangen in de ontvangsthal van het Fries Museum in Leeuwarden, waar we vandaag te gast zijn om straks in het filmhuis Slieker van het Fries Museum de première van deze nieuwste documentaire van Omrop Fryslân TV bij te wonen. De directeur van het Fries Museum heet ons allen welkom en voordat de documentaire wordt vertoond, krijgt documentairemaakster Annet Huisman het woord om de film van haar team te introduceren.

Liefde voor het Friese landschap
In de documentaire komt ook naar voren dat Jentsje Popma na de oorlog zijn brood verdiende met het maken van monumentale kunstwerken. Deze kunstwerken zijn door de hele provincie en ver daarbuiten te vinden, denk maar aan het standbeeld van Anne Vondeling in het stadscentrum van Leeuwarden. Later besloot hij het Friese landschap vast te leggen, omdat hij zag dat het veranderde door klimaatinvloeden, door menselijk ingrijpen en ook door de mechanisatie van de landbouw.

De fleurige onheilsprofeet
De documentaire is een prachtig portret van het leven en van een doorsnee van het werk van Jentsje Popma. De film schenkt bovendien veel aandacht aan het feit dat Jentjse Popma zich grote zorgen maakt om de kwaliteit van de natuur en van het Friese landschap. De kleurrijke schilderijen van deze 'fleurige onheilsprofeet' (zoals collega-kunstschilder Klaas Werumeus Buning hem betitelt) illustreren het verhaal van deze bewogen Popma. Maar ook het gemis van zijn overleden bevriende kunstschilders en de ziekte en het overlijden en het gemis van zijn overleden echtgenote tekenen Jentsje Popma als een gevoelsmens, wiens schilderijen van de aflopen jaren zoveel betekenisvolle lagen hebben gekregen.

Waardenvolle ziener
Deze indrukwekkende documentaire is een waardevol en waardenvol eerbetoon aan deze beroemde Friese kunstschilder, wiens werken nog lang zullen getuigen van wat deze vooruitziende kunstenaar voelde en voorzag.

Nijkleasterbestuur weer bijeen in Jorwert

Donderdag 24 november 2016 
Herfstpresentatie op De Ferdjipping van Nijkleaster in Jorwert















Op De Ferdjipping
Als bestuur van Stifting Nijkleaster komen we vanavond weer bijeen in de Sint-Radboudkerk van Jorwert. We vergaderen vandaag op de bovenverdieping van de kerk, op de zogenoemde Ferdjipping. In een hoek van deze bovenkamer ligt op de glazen vloer een presentatie van vruchten, die ons de tijd van het jaar leert.
Nadat we terug hebben geblikt op de resultaten van onze vorige bestuursvergadering, volgt een overzicht van allerlei activiteiten vanuit de Kleasterried van Nijkleaster.

Dromen kunnen ooit werkelijkheid worden, toch?
Vanavond staat onze zoektocht naar een permanentie locatie van onze pioniersplek centraal. Allerlei planvormingszaken omtrent de locatie, huisvesting, doelen & middelen, financierings- en exploitatiemodellen worden uitgebreid met elkaar besproken,
Uiteraard staan en gaan aspecten van spiritualiteit voorop, maar we moeten vooral ook de zakelijke belangen goed in beeld houden, want de verkrijging van de benodigde financiële middelen zullen van doorslaggevende betekenis zijn om onze dromen omtrent een nieuw Fries protestants klooster ooit eens te realiseren.
Wij hebben onze droom en ook een stip op de horizon, en waar komt onze hulp vandaan?

zaterdag 26 november 2016

Presentatie Groene Bijbel van het Nederlands Bijbelgenootschap

Woensdag 23 november 2016 
Het panel bij de aanbieding van de Groene Bijbel















De groene boodschap
Vandaag presenteert het Nederlands Bijbelgenootschap (NBG) de Groene Bijbel. Dit is een speciale editie van de Nieuwe Bijbelvertaling (NBV, 2004), die is gedrukt op gerecycled bijbelpapier. Een daartoe gehouden inzamelactie van oude Bijbels leverde indertijd meer dan honderdduizend te recyclen Bijbels op. Zo konden van oude Bijbels weer nieuwe Bijbels worden gemaakt.
De Groene Bijbel is een initiatief van het NBG. Deze nieuwe Bijbel-uitgave kwam tot stand in samenwerking met uitgeverij Royal Jongbloed uit het Friese Heerenveen en met een aantal christelijk-groene organisaties en deskundigen.
NBG-directeur Rieuwerd Buitenwerf over deze nieuwe Bijbel: "Met deze editie laten we zien dat de Bijbel een inspiratiebron is voor een 'groen', duurzaam leven. Ook hopen we dat meer mensen door deze uitgave de relevantie van de Bijbel zullen ervaren."
In de Groene Bijbel zijn 1.684 bijbelteksten over natuur en duurzaamheid groen gemarkeerd. Met die teksten wil het NBG de bijbellezer een spiegel voor houden, want deze bijbelteksten leren ons dat de Aarde een geschenk van God is. Wij hebben de Aarde in bruikleen en zijn verantwoordelijk voor het verstandig gebruik van de Aarde. De Bijbel laat ons ook zien hoe we de Aarde leefbaar houden, niet alleen voor onszelf, maar ook voor alle volgende generaties die de Aarde zullen bewonen.

Maurits Groen
Inspiratie en verdieping in groen
Naast de gehele bijbeltekst bevat de Groene Bijbel onder andere portretten, artikelen, natuurfoto’s en citaten; allemaal stof tot verwondering, verdieping en ter inspiratie. In de Groene Bijbel vind je ook portretten van 22 Nederlanders die vanuit hun geloof duurzaam leven, zoals weerman Reinier van den Berg, ChristenUnie-kamerlid Carla Dik, franciscaan Guy Dilweg en missionair pionier Bettelies Westerbeek.
Verder bevat deze nieuwe Bijbel-editie artikelen van deskundigen uit nagenoeg alle kerkelijke tradities. Die experts lichten toe wat de Bijbel kan bijdragen aan de discussie over duurzaamheid. Daarmee wordt de kloof tussen de bijbeltekst en onze tijd overbrugd. Schrijvers van deze artikelen zijn onder meer hoogleraar milieukunde Jan Boersema, theoloog Erik Borgman, econoom Johan Graafland en de Engelse nieuwtestamenticus Tom Wright.

Marc van den Tweel
Dat de Groene Bijbel vrucht mag dragen
Alle gasten worden vandaag namens het NBG en Royal Jongbloed welkom geheten in de Metaal Kathedraal te Utrecht door NBG-directeur Rieuwerd Buitenwerf. Buitenwerf in zijn inleidende woorden: "We hopen dat deze Bijbel mensen helpt bij het vervullen van hun groene missie, dat deze groene dimensie zal bijdragen aan de relevantie van de Bijbel, dat deze Groene Bijbel vrucht zal dragen."
NBG-Hoofd Uitgeven Stefan van Dijk vertelt in zijn inleiding dat de Bijbel is geschreven in de tijd dat de natuur een bedreiging vormde voor de mens, en dat deze Groene Bijbel nu verschijnt in de tijd dat de mens een bedreiging vormt voor de natuur.

Mgr. Gerard de Korte
Paneldiscussie
Als aanloop naar de aanbieding van de Groene Bijbel nemen de volgende vijf panelleden plaats op het podium voor een paneldiscussie met gespreksleider Embert Messelink: PKN-voorzitter Karin van den Broeke, Maurits Groen (de nummer 1 van de Duurzame Top 100 in 2015), bisschop Gerard de Korte, Marc van den Tweel (directeur van Natuurmonumenten) en rabbijn Awraham Soetendorp.
Dan volgt een boeiend panelgesprek over de Bijbel, geloof, over duurzaamheid en zorg voor de Schepping.

Awraham Soetendorp
Over groen gesproken
Enkele uitspraken van dit gesprek:

  • De liefde van God motiveert mij om de natuur, om de Schepping lief te hebben.
  • De Bijbel begint met de natuur, dan komen de dieren, en dan pas de mens, in die volgorde (Soetendorp).
  • De Bijbel zegt ook iets over natuurbehoud en natuurontwikkeling.
  • Soetendorp, geboren in de Tweede Wereldoorlog: "Ik heb niet de luxe van de wanhoop".
  • Als kroon op de Schepping hebben we als mens ook een hele grote verantwoordelijkheid gekregen (De Korte).
  • Om meer mensen mee te nemen in duurzaam (samen)leven, heb je democratische dwang, wetgeving nodig. 
  • Je dient God door goed om te gaan met Zijn Schepping.
  • Ik zie graag dat de kerken het leiderschap nemen om te praten over natuur en duurzaamheid (Groen).
  • Je overwint weerstand niet door te vechten, maar door met iets beters te komen.
  • God vraagt ons de balans over te laten slaan naar samenwerking.
  • Hebben we een gesel nodig? Of gestrengheid? Laten we appelleren aan hoop, want dat doet de Bijbel ook.
  • We moeten op aarde alles beter verdelen; laten we als stip op de horizon van het jaar 2050 maar een Bijbels jubeljaar maken, een jaar waarin ieder mens in vrede en gerechtigheid kan leven, in eenheid met de natuur (Soetendorp).


Karin van den Broeke
Van donkergroen naar lichtgroen
Deze paneldiscussie wordt afgesloten met het door de NBG-voorzitter aanbieden van de eerste vijf exemplaren van de Groene Bijbel aan de op het podium zittende vijf panelleden.
Het laatste deel van dit programma wordt verzorgd door Timzingt. Als een ware nar neemt hij een en ander omtrent duurzaamheid, groen leven en gezonde voeding op de hak. Dergelijke zelfspot zoals hier en nu in een cabareteske sfeer omtrent de groene kerkmens is ter onderbreking of als afsluiting van een serieus programma een gebruikelijk instrument om na alle serieuze gesprekken weer enigszins te relativeren, hier als overgang naar de afsluiting met een drankje en een hapje in een meer informele setting.

dinsdag 22 november 2016

Praten over zingeving; (n)iets voor (n)u?

Maandag 21 november 2016 
Professor André Droogers in Tresoar te Leeuwarden

















Discussieavond tussen generaties over zingeving
Is er in ons digitale tijdperk nog animo en tijd om met elkaar - bijvoorbeeld als ouderen en jongeren - over wezenlijke vragen van het leven te praten?
Mensen hebben behoefte aan bronnen voor inspiratie, aan ontmoeting, en aan verbinding en zingeving.
Echter, met name zingevingsvragen komen tussen generaties vaak pas aan bod in tijden van crisis.
Hoogste tijd, volgens professor André Droogers, dat het gesprek wordt aangegaan over zingeving.
Het leven van mensen is meer dan biologie. 
Wij stellen vragen naar het waarom, zowel religieus als ethisch. 
De kern van zingeving is gerelateerd aan waarden. Deze zijn veelal impliciet, alleen over te dragen door inleving en door ervaringen te delen. 
Vragen die je hierbij kunt stellen: 

  • Kun je je levensovertuiging overdragen op anderen? 
  • Hoe kun je omgaan met verschillen in opvattingen binnen families en tussen generaties?

Spreker is professor André Droogers
Deze vragen staan vanavond centraal in een discussiebijeenkomst voor jong en oud.
André Droogers verzorgt eerst een lezing over het belang van het zingevingsgesprek tussen generaties. Na de pauze volgen de gesprekken in subgroepen tussen jongere en oudere deelnemers over een aantal vragen rond het thema.
Professor André Droogers is emeritus hoogleraar Culturele Antropologie van de Vrije Universiteit te Amsterdam, gespecialiseerd in religieonderzoek. Recent publiceerde hij het boek 'Boodschap aan elkaar', een gids voor een zingevingsgesprek tussen generaties.
Deze avondbijeenkomst vindt plaats in Tresoar te Leeuwarden. Riet ten Hoeve, de voorzitter van het Friese Regiocomité van de VU-Vereniging, heet de tientallen gasten hartelijk welkom aan het begin van de avond, en ze introduceert het thema en het programma van deze bijeenkomst.

Vijf begrippen over Zingeving
In het eerste deel van zijn lezing presenteert professor André Droogers een vijftal begrippen rond zingeving, die hij vervolgens kort nader toelicht:

  • 1. Betekenistoekenning: Mensen zijn uniek, omdat ze dat kunnen verfijnen, vaak ook routineus, en het is cultuurgebonden. Dit wordt ook wel 'zingeving' genoemd, bijvoorbeeld als het gaat om de diepste levensvragen van de mens.
  • 2. Macht: Als het vermogen om gedrag van anderen te beïnvloeden, al dan niet met bepaalde middelen zoals kennis en persoonlijkheid.
  • 3. Spel: Dit is het vermogen om tegelijk twee ordeningen van de werkelijkheid te hanteren. Dat moet dan wel in volle ernst worden gedaan. Het kan bijvoorbeeld gaan om een korfbalwedstrijd, maar ook religie kun je in die definitie als spel beschouwen.
  • 4. Levensbeschouwing: Dat is een zingevingsspel (zoals religie), ten dienste van de omgang met grotere (bijvoorbeeld sacrale) gehelen. Voorbeelden van dergelijke grotere gehelen zijn bijvoorbeeld de natuur, de samenleving, het zelf, en het kwaad.
  • 5. Marge: Die zou je kunnen omschrijven als de kweekplaats voor religieuze ideeën; daar waar de betekenisgeving bloeit. Voorbeelden van waar je je begeeft in die marge zijn: een retraite in een klooster, met elkaar een dag op de hei of op de klei, Jezus die de woestijn in ging, of de berg op; maar ook pelgrimeren (naar buiten (op de camino naar Santiago de Compostela) of naar binnen (zoals Anselm Grün dat beschrijft)), Die marge kan ook 'de tijd' zijn; denk maar aan de zondag als wekelijkse rustdag, of een zogenoemde 'rite de passage' (in de vorm van een pelgrimstocht), Die marge is de plek waar je kunt spelen met machtsrelaties (zoals Luther dat bijvoorbeeld deed). Marge kan ook bestaan uit 'omkeringen'. Veelal ontstaan vanuit die 'marge' nieuwe initiatieven.

Drie levensbeschouwelijke trends
Daarna bespreekt professor Droogers de volgende drie levensbeschouwelijke trends:

  • 1. Betwiste religie: De wetenschap heeft de religie ondermijnd, en ook de verstedelijking en de individualisering hadden daarop invloed, evenals verzuiling gevolgd door ontzuiling, globalisering, en ook de Reformatie mag je als zodanig beschouwen. 
  • 2. Oplevende religie: In sommige kerken - bijvoorbeeld de evangelische - is daar sprake van, evenals vanwege de ingekomen migranten, door de media met haar zingevingsprogramma's en ook door merchandising, met bijvoorbeeld alle Mattheüs Passions als voorbeeld daarvan.
  • 3. Gevarieerde religie: Als gevolg van bijvoorbeeld globalisering, door de veelkleurigheid van alle wereldreligies. Velen stellen daardoor en daarmee hun eigen religieuze rugzakje samen, onder andere door het mengen van verschillende religies.

Al die trends hebben hun eigen - zichtbare - invloed gehad op de opeenvolgende generaties. De vraag is of, waar en hoe er momenteel een basis is voor een goed gesprek tussen die (bijvoorbeeld verloren, grenzenloze, screenager-) generaties.
Bij jongeren is momenteel een lichte voorkeur waar te nemen voor oplevende kleine kerken.
Kinderen zijn steeds meer opgevoed om hun eigen keuzes te maken, en jeugdculturen krijgen steeds meer invloed. Maar het lijkt alsof het gesprek (ook tussen generaties) steeds (meer) wordt vermeden.

Gesprek over zingeving tussen generaties
Na de pauze gaan we allen in subgroepen met elkaar in gesprek, waarbij de insteek is om zoveel mogelijk generaties met elkaar aan één tafel te hebben,
We vertellen elkaar verhalen. Het hoeft niet te gaan om meningen of standpunten. We luisteren naar elkaar en stellen elkaar vooral vragen.
Die verhalen gaan bijvoorbeeld over wat ons vanavond in de lezing van professor Droogers aanspreekt, en wat we mee willen nemen van wat hij heeft verteld.
Daarna benoemen we onze eigen ervaringen als het gaat om het gesprek tussen generaties, zowel vroeger als nu.
En tenslotte - voor de groepen die daar nog tijd voor hebben - wordt geïnventariseerd wat je vanavond hiervan mee wilt nemen, en wat je daarmee in je eigen levenssfeer wilt gaan doen.
Aan het eind van de avond - als we nog lang niet met elkaar zijn uitgesproken - wordt er toch een punt gezet achter deze groepsgesprekken, en sluit regiocomitélid Govert Geldof deze discussiebijeenkomst af. In de zaal en daarbuiten bij een drankje wordt nog geruime tijd in een meer informele sfeer met elkaar nagesproken over de inhoud van deze geslaagde avond.

Plenaire afsluiting van de zingevingsgroepsgesprekken

zondag 20 november 2016

Memoriazondag 2016: Alles komt goed

Memoriazondag 20 november 2016 
De 24 + 1 kaarsen branden voor de overledenen die wij gedenken


















Vanuit het duister naar het licht
In onze Protestantse Gemeente van Stiens staan we als gemeenteleden elk jaar op de laatste zondag van het kerkelijk jaar stil bij de (namen van de) gemeenteleden die in het afgelopen kerkelijk jaar zijn overleden. Deze zogenoemde Memoriazondag vormt een hele mooie overgang vanuit het duister van alle verdrietige herinnering naar het licht van Advent met het Kerstfeest op de horizon.
Wij geloven en weten eigenlijk wel zeker dat geen van deze mensen voor niets heeft geleefd. Wij staan immers allen geschreven in de palm van Gods hand. Ook als wíj dat wellicht al niet meer doen, blijft God toch wel de namen van de overledenen noemen. Bijvoorbeeld, toen God zich bekend maakte aan Mozes, sprak God: "Ik ben de God van je vader, Ik ben de God van Abraham, Isaak en Jacob".

Heer, herinner U de namen
Zo zullen ook wij hier in Stiens de namen vandaag noemen van alle 24 gemeenteleden die in het afgelopen jaar zijn overleden, en ook van al die geliefden waarvan de geliefde namen in onze harten staan geschreven.
Voorgangers van deze ochtendkerkdienst zijn pastoraal werkster Tine de Vries en dominee Jaap Overeem. Wout de Vries is vandaag lector, en hij zingt ook een bewerking van Psalm 90 tijdens de viering, daartoe begeleid op de vleugel door dominee Overeem.
Ouderling Cees Vos heet alle gemeenteleden en de vele gasten van harte welkom aan het begin de kerkdienst, en dan begint deze herdenkingsviering in een volle kerk. Op het liturgisch centrum staat de viertafel, met daarop onder andere 25 kaarsen, waarvan één kaars is bestemd ter herinnering van al die namen van mensen van buiten onze gemeente, die wij hier vanmorgen niet noemen. Zo gedenken wij vandaan allen die ons in het afgelopen kerkelijk jaar ontvielen aan de dood.

Heer, help ons bij wat we doen
In deze kerkdienst staat Psalm 90 centraal, waarin we lezen dat ons leven snel voorbij gaat, en waarmee we God vragen om medelijden met ons te hebben: "Help ons bij wat we doen."
In de bijbelse traditie van het noemen van de namen van overledenen, noemen Tine de Vries & Jaap Overeem achtereenvolgens alle 24 namen van de in het afgelopen jaar overleden gemeenteleden. Ze doen dat in vier clusters van zes namen. Elke keer na het voorlezen van weer zes namen komen hun familieleden naar voren om één van de 24 kaarsen voor hun geliefde overledene aan te steken aan de grote paaskaars. In een kring rond de kaarsentafel worden de overledenen een wijle kort herdacht, en dan volgt de volgende aankondiging van weer zes namen.

24 tussen 47 en 96
Als de laatste groep gereed is, worden Joske en ik door dominee Overeem nog uitgenodigd om voor de afwezige familieleden namens hen en namens onze gemeente ieder een kaars aan te steken. Daarna steekt dominee Overeem nog de 25e kaars aan voor allen die in het afgelopen jaar overleden buiten onze kerkelijke gemeente, die hier vanmorgen niet luidop bij name worden genoemd. Dan branden alle 25 kaarsen, ter nagedachtenis aan alle overleden geliefden, van wie de jongste maar 47 jaar mocht worden en de oudste stierf op de gezegende leeftijd van 96 jaar.

Licht boven het Levensboek
En omdat op zo'n dag als vandaag ook alle andere geliefde overledenen worden herinnerd, wordt iedereen uitgenodigd om naar voren te komen, om voor al die anderen ook een kaarsje aan te steken. Lange rijen kerkgangers stellen zich in de kerkzaal op om allen een kaarsje aan te steken, om dat vervolgens op een grote ronde glazen plaat bovenop het doopvont te zetten. Durkje en ik gaan ook naar voren, om onder andere hait zijn overlijden van ruim vijf jaar geleden te herdenken, en om ook stil te staan bij het overlijden van Minne Vis, die jarenlang - tot aan zijn verhuizing naar elders en na zijn overlijden in het afgelopen jaar - deel heeft uitgemaakt van onze kerkelijke gemeente. Aan de voet van het doopvont staat het Levensboek van onze kerkelijke gemeente, met achter de Alfa de namen van allen die in het afgelopen jaar hier werden gedoopt, en achter de Omega de namen van allen die ons in het afgelopen jaar ontvielen.

Als alle kaarsen branden, zien wij door onze tranen heen Gods medelijden en liefde
Zo zien wij Uw gezicht
Wat is het waarde(n)vol dat wij op zo zorgvuldige wijze elk jaar individueel en ook samen als gemeenteleden de overledenen van onze gemeente herdenken. Jaren geleden was het voor sommigen nog wel even wennen om dit zo in het midden van de gemeente te doen, maar de grote opkomst en de hoge actieve participatie van al die kerkgangers laat zien dat we er goed aan doen om dit als geloofsgemeenschap met elkaar te delen en te vieren.

Dan komt alles goed
In zijn verkondiging na dit jaarlijks ritueel gaat de dienst verder, met Psalm 90 als uitgangspunt.
Dominee Jaap Overeem:

  • Juist door liefde te geven, kun je iemand uit zijn verdriet trekken.
  • Ontheemd zijn past bij een rouwproces.
  • Ik ben nogal geraakt door de veerkracht van mensen.

En omdat 'Psalm 90 en Psalm 91' volgens onze voorganger 'broer en zus' zijn, richten wij onze focus van psalm 90 naar psalm 91, waarin centraal staat dat ik op de Heer vertrouw, dat de Heer ons helpt en - heel hoopgevend - dat de Heer altijd bij ons is.
Dominee Jaap Overeem:
God is niet opgehouden voor ons te zorgen.
Hou van ons Heer, want dan komt alles goed.
Amen!

zaterdag 19 november 2016

Sinterklaas met alle pieten weer in Stiens

Zaterdag 19 november 2016 
Intocht van Sinterklaas via de Kletsefeart in de Stienser wijk Aldlân















Verwachtingsvol

Naarmate de tijd vordert, komen er steeds meer mensen bij op de brug over de Kletsefeart tegenover ons huis. Ook verderop aan de Griene Leane groeit het aantal in spanning wachtende kinderen en hun ouders.
Een snelle boot van de Reddingsbrigade komt op ons af, als een soort voorbode van de grote boot waarmee Sinterklaas met zijn pieten straks zal aankomen in Stiens.
Verwachtingsvol blijven de kinderen staan kijken naar de bocht, waar straks de boot van Sinterklaas zal verschijnen. Het is koud, en ondertussen begint het helaas ook nog te regenen. Maar dat deert deze Friese kinderen allemaal niet, want zij hebben de focus op de bocht, op wat daar zal komen.
Ook voor wie thuis is gebleven, loopt de spanning op, want Radio Middelsé doet live verslag van deze aankomst van Sinterklaas en zijn pieten.

Welkom Sint & Piet
En dan komt er weer een snelle boot de bocht om, en warempel, daarop zit een aantal zwarte pieten. Ze varen onder de brug door en gooien onderwijl handen vol strooigoed - pepernoten en snoepgoed - naar de kinderen, boven op de brug. Snel rapen de kinderen alle lekkernijen op, Het feest is begonnen.
En dan klinkt een aanhoudend hard geluid van een hoorn, en ja hoor, daar komt de lange witte boot van Sinterklaas, met voorop en achterop veel zwarte pieten. De bootgasten en de kinderen en hun ouders en andere belangstellenden zwaaien vriendelijk naar elkaar.
Dan vaart de boot - met Sinterklaas op het achterdek - onder onze brug door, om enkele tientallen meters verderop aan te leggen aan de vaste wal van de Griene Leane.
Het muziekkorps speelt enthousiast Sinterklaasliedjes, de kinderen zingen mee, en Sinterklaas en zijn pieten gaan aan wal. Sinterklaas en zijn gevolg zijn nu in Stiens gearriveerd. Dus nu vanavond voor het eerst de schoen maar opzetten, en vannacht in een diepe slaap maar dromen en hopen dat het schoentje morgenochtend is gevuld met iets lekkers van Sint & Piet. 't Zal vast wel goed komen.

vrijdag 18 november 2016

Fan St.-Jabik na St.-Jabik

Vrijdag 18 november 2016
De cover van het reisverhaal

2700 kilometer fietsen
Op 31 juli 1993 stapten Truida & Klaas Dankert in Sint-Jacobiparochie op de fiets voor hun fietstocht naar Santiago de Compostela, waar ze een maand later op 30 augustus 1993 arriveerden, na een fietstocht van 2.700 kilometer.
In 1996 publiceerde de Stichting Ons Bildt hun reisverslag in de vorm van een dagboek, geïllustreerd met een groot aantal zwart-wit-foto's, die zij onderweg maakten. Op de omslag van dit boek met als titel 'Fan St-Jabik na St.-Jabik' staat de majestueuze kathedraal van Santiago de Compostela, waarin pelgrims na hun lange pelgrimage een bezoek brengen aan het graf van de heilige Jacobus (Sint Jacob, Sant Iago, Sint Jabik), die hier volgens de legende in dit bedevaartsoord ligt begraven.

Van Santiago naar Santiago
Dit boeiende reisverslag is in de Bildtse taal - mijn moedertaal - geschreven door Klaas Dankert, voorheen burgemeester van de Noord-Friese gemeente Het Bildt, voorheen ook voorzitter van de Stichting Jabikspaad Fryslân, de stichting die het Friese pelgrimspad beheert, waarvan ik ook enkele jaren bestuursvoorzitter ben geweest.
De foto's in dit boek zijn gemaakt door Klaas & Truida Dankert, en de twee foto's voorin  het boek waar ze samen op staan, zijn door Jan Bonefaas gemaakt tijdens de start van hun 2.700 kilometer lange fietspelgrimage.
Santiago en St.-Jabik (Bildts voor Sint-Jacobiparochie) zijn het begin- en eindpunt van de Fries-Nederlandse pelgrimsroute naar Santiago de Compostela. De ondertitel van dit reisverslag luidt dan ook niet voor niets: '2700 op 'e fyts fan 't Bildtse St.-Jabik naar 't Spaanse Santiago de Compostela'.

Foorôf
Voorin het boek dat ik heb gelezen heeft Klaas Dankert met de pen de volgende wens aan de lezer geschreven: "Ik hoop dat jou 'n bitsy fan 'e belevenis metkrije". 
Dat is al lezende wel het geval, omdat Durkje en ik deze pelgrimage wandelend hebben gedaan, met als gevolg dat veel van wat ik in dit boek lees, herkenbaar is voor onze pelgrimstocht, die twaalf jaar later aanving en zeven jaar later eindigde bij dezelfde kathedraal.
Het verhaal lezend en de foto's bekijkend wordt wel duidelijk dat veel nog gelijk is, maar er is in de 19 tussenliggende jaren toch ook wel heel veel veranderd.
In zijn 'woord vooraf' schrijft Dankert dat fietstochten het echtpaar aanspreken, omdat je het landschap heel intensief beleeft, het lekker opschiet, je altijd veel mensen ontmoet, en het elke dag weer een verrassing is waar je 's avonds aankomt.

Nederland - België
In Nederland fietst het echtpaar vanuit Sint-Jacobiparochie via Haarlem en Made naar België,
Voor Klaas & Truida speelt het religieuze aspect van deze pelgrimstocht geen rol. maar het gaat hen vooral om het avontuur en de uitdaging.
Als ze zich op de derde fietsdag afvragen waar ze de Nederlands-Belgische grens oversteken, zegt een vrouw onderweg tegen hen: "ge zijt al in België".
Door België gaat het dan verder via Tournai naar de Belgisch-Franse grens.

Frankrijk
In Frankrijk fietsen ze via Honnecourt-sur-Escaut, Compiègne, Epone, Chartres, Vendôme, St. Avertin, Dissay, Nanteuil-en-Vallée, Angoulême, Montpon,Saugnax-et-Muret, Seyresse naar het Franse stadje St. Jean-Pied-de-Port, aan de noordelijke voet van de Pyreneeën, van waaruit de tocht verder gaat over de Pyreneeën naar Spanje.
Onderweg schrijft Dankert onder andere over; spoorzoeken, kamperen, een lekke band, hellingen &  versnellingen, ontmoetingen, pelgrimsstempels, 'it suurtsy fan buurfrou Auky', kathedralen, beelden van St-Jabik, het landschap, lekker eten, de heerlijke 'súkkela', wijnvelden en over 'pypskoft met stokbôl en kees'.
Het is een vlot leesbaar reisverslag, met tussendoor de grappige zinsneden van reflectie, die je ten diepste begrijpt als de geschreven taal je eigen moedertaal is.

Bildts op 'e Spaanse camino
Aan de overzijde van de Pyreneeën ("'t útsicht onderweegs is niet te beskriven, soa mooi") gaat het door dorpen en steden als Zubiri, Estella, Logroño, Belorado, Burgos, Carrion de los Condos, Sahagun de Campos. León, Astorga, Ponferrada, O Cebreiro en Portomarin naar Santiago de Compostela.
Dankert:

  • 't Gaat lang soafeul niet omleeg as dat 't omhoog gong ...
  • je motte je na 's lâns gebrúken skikke.
  • 't eerste dat wy sien 'n lúkse kooi met twee hinnen,
  • Groate bewondering hè wy trouwens foor die mînsen, die't de roete lopend ôflêge.
  • Deuze dyk het wel 't nadeel dat-y ferskrikkelik hobbelig is, de ribben rammele je in 't liif.
  • spitig dat soa'n printsy later maar 'n slop ôftreksel fan de werklikhyd sien laat
  • 'n Puddinky na en 'n half flessy wyn d'r bij! 't Leven fan deuze pelgrims is nag niet soa min.


donderdag 17 november 2016

Slikken en stikken

Woensdag 16 november 2016 
De Verleiders brengen Slikken en stikken in de Harmonie









Zwartboek
Het theatergezelschap 'De Verleiders' brengt vanavond haar voorstelling 'Slikken en stikken' op het toneel van de Leeuwarder schouwburg De Harmonie. Dethmer en ik zijn er vanavond bij om in de uitverkochte grote zaal van de Harmonie deze hogesnelheidsvoorstelling over de zwarte bladzijden van het Nederlandse zorgstelsel bij te wonen. Als je de non stop-voorstelling hebt bijgewoond, kun je niet anders dan concluderen dat dit zwartboek een dik boek is, want er is veel, heel veel te zeggen over en te vinden van onze zorg.

Pijnlijk
Met een razendsnelle retoriek in een groot aantal scènes wordt de theaterbezoeker een - zeg maar - 'second opinion' gegeven over allerlei ins en outs van ons zorgstelsel. Het gaat bijvoorbeeld over items als patenten, de onbetaalbare medicijnen, over prijsafspraken en miljardenwinsten van verzekeraars en farmaceuten. Maar het gaat vooral ook over ons, over de mens, die steeds ouder wil worden en zich daarmee uitlevert aan deze zorg-maffiosi. Binnenkort geven we al dertig procent van ons bruto binnenlands product uit aan de medische sector, voor het leveren van een gevecht dat uiteindelijk niet meer te winnen is. We gaan immers allemaal dood. De verleiders waarschuwen ons vooraf: "Dit wordt een pijnlijke avond."

Zorgelijk
De toon wordt direct al gezet met het lied "Mens, durf te ....... sterven". Met snelle decorwisselingen passeren allerlei zorgelijke taferelen in de huidige zorg van vandaag de dag. Regelmatig verschijnen op het enorme projectiescherm achter op het podium allerlei diagrammen, waarmee cijfermatig wordt geïllustreerd wat er allemaal aan de hand is in de zorg. Wist je bijvoorbeeld dat de laatste levensfase bij mannen gemiddeld ongeveer zo'n 75.000 euro kost aan zorg, en dat dat bedrag bij vrouwen gemiddeld op ongeveer 150.000 euro ligt? Confronterend is de op waarheid gebaseerde scène over de prijsstelling van farmaceutische middelen, die zich afspeelt in de bestuurskamer van een bekende Amerikaanse medicijnenfabrikant.

Stuitend
En al helemaal stuitend is de scène met 'onze minister Edith Schippers' van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, die op buitenlandse missie is, grensoverschrijdende pogingen wagend om voor de Nederlandse zorgvragers en zorgbieders te onderhandelen over een lagere prijsstelling voor Nederlandse klanten, waarbij aan het eind van de sketch eerlijkheidshalve dan nog wel wordt meegedeeld dat deze mensonterende gebeurtenis pure fictie is. Maar dat kan van de meeste overige scènes beslist niet worden gezegd, want het regent feiten en kritiek en harde waarheden, confronterend, alleszins voldoende stof tot nadenken.

Zieke zorg
De boodschap als opstap naar het maatschappelijk debat over de zorg is klip en klaar:

onze zorg is ziek, 
wie maakt haar beter?

dinsdag 15 november 2016

Pier

Tiisdei 15 novimber 2016 
It boekomslach fan 'Pier'

Grutte Pier 
Fiifhûndert jier nei de dea fan Grutte Pier Gerlofs ferskynde yn it jier 2015 in magistrale roman oer syn libben, syn striid en oer syn tiid, sa likernôch oan de ein fan de Midsiuwen. In perioade fol ramp en miswier, earmoed en strideraasje. Gaos hearsket, en op dat snijflak fan de âlde en de nije tiid ferskynt yn in rûzige nacht de Wolfshûn, waans kommen foarsein is.
Yn krêftich Frysk - hiel moai skreaun - sketst skriuwer Willem Schoorstra (fan 1959) it portret fan in man dy't syn lot net ûntrinne kin; in lot dat beskreaun stiet yn de profesij (fan de Wolfshûn) fan in bline sjenner, fan 'bline Simen fan Beabuorren', in kluzener.
Dizze roman 'Pier' - 'De profesy fan bline Simen' - is in histoarysk masterwurk fan Schoorstra oer in ikoan (Grutte Pier) út de Fryske skiednis. Dêrby bringt de skriuwer de Midsiuwen yn al harren dwylsin en hertstocht ta libben op in wize dy't jo as lêzer net licht ferjitte sille.

Pier fan Kimswert
It is it ferhaal oer de Kimswerter boer Pier Gerlofs Doanja, iuwen letter, tsjintwurdich noch bekend as 'Grutte Pier'. Pier en syn broers Sybren en Abbe en suster Tyedt Gerlofs binne de fjouwer bern út it houlik fan heit Gerlof Pierz. Doanja en mem Fokel Sybrands Bonga. As it ferhaal út ein set, is Pier al boaske mei Rints Sierks Siersma, en hja hawwe in dochter (Wobbel) en in soan (Gerlof).
It ferhaal begjint mei in slim en deadlik foarútsjoch op wat oan de ein fan it boek te barren stiet. De lêzer sil folle letter ûnderfine dat hij dizze yntroduksje al lêzen hat, Dit begjin makket dúdlik dat Pier syn swiere lot perfoarst net ûntrinne kin.
Tusken dit begjin en deselde ein leare wy Pier kennen as in pylder fan ûnfersetlikens, yn in wrâld fol gaos. Pier is yn dat tiidrak en yn syn wrâld de paadwizer foar al dy Friezen foar wa't flechtsjen in dearinnende wei is, en striden de wei is dy't oerbliuwt, longerjend nei frijheid, in heech goed foar Friezen.

De Arumer Heap
Pier is in eigenerfde boer - hy hat syn buorkerij fan syn âlden urven - buorket wol, mar libbet op de râne fan in ôfgrûn, en yn dy tsjustere djipte sjocht er neat wat op in takomst liket.
As boer wol Pier wer ta op wat hja 'de âlde boerefrijheid' neame, de frijheid om harren eigen lân bestjoere te kinnen. Mar dan moatte hja no yn 't earst wol stride foar harren âlde folksrjochten, want yn Pier syn tiid bakkeleie der frjemde hearen om Fryslân, en it earme folk fan boeren en boargers is de klos. Wa't op de flecht is foar deadlike rôvers en brânstifters sliept yn tsjerken, yn stâllen of yn kleasters en stinsen, en somtiden út kleare earmoed ek wol yn it iepen fjild.
It is dan ek gjin wûnder dat Pier samar in heap fan fyftich Friezen om him hinne sammelet, dy't mei Grutte Pier yn opstân komme. En dizze binde opstannelingen - de saneamde 'Arumer Heap' - wûn samar oan ta wol fiifhûnderd fjochters.

Eltse reis is in ferhaal, elts ferhaal is in reis
Oan de ein fan it skriklike jier 1515 is Pier Gerlofs feroare yn Grutte Pier, in man dy't dingen docht dy't jo faaks ûnbegryplik fine.
Faaks is it sa dat wy ússels werom kenne yn dy stammerjende moardner, dy frijheidsfjochter tsjin wil en tank, waans woede deadliker is, syn trou oprjochter, en syn lêste bytsje leafde earliker.
De ûntdekking dat men yn grûn en wêzen gelyk is oan in minske as Pier Gerlof is op syn minst pynlik te neamen, mar ek .... ferhelderjend.
Pier is foargoed op 'e driuw. Hy kleuret de wetters read en de lof tsjuster. Dat is ek wat de sjenner, bline Simen gewaar waard yn syn fizioen.
Pier is út it lead, krekt sa't de wrâld út it lead is.
Nei jierren fan striid, nei de mislearring fan Emmerik, is Pier in brutsen man. Syn teloarstelling en syn desyllúzje binne grut en wêzentlik.

Pier, oan de ein fan syn libben, oer syn djipste en grutste eangst dat al syn stribjen omdôch wêze soe:
"Ik ha de lêste jierren yn in leagen libbe. 
Alles hat omdôch west. 
Myn libben hat gjin sin mear."
En dan, as jo as lêzer mei Pier syn ferhaal fan betsjutting belibbe hawwe, komt de deadsflinter, en dy hellet syn siel.

Moai sein, Schoorstra:

  • It meastepart fan it minskdom wurdt dreaun troch nijsgjirrigens.
  • Dy't libbet, kin hoopje.
  • Faaks dat de tiid ljocht bringt yn wat no noch tsjuster is.
  • Lit it ljocht fan God syn wiisheid oer dyn wurk skine.
  • It slachskaad dat oer de siele falt nei in slim barren, ferdwynt nea folslein.
  • Sentimint genôch by de Friezen.
  • Wa't hearsket oer de see ... dy is yn hâldershân.
  • It ierdske libben is behyplik ynrjochte.
  • Skiednis is net it ferhaal fan eartiids, mar wurdt alle dagen berne.
  • Sûnder eangst is in minske frij en ûnberonge.
  • Yn it grutter gehiel is men mear yndividu as ea tefoaren.
  • In titel betsjut behalven eare en oansjen ek ferantwurdlikheid.
  • Ik wit net wat it is mei dy hege hearen; se prate in protte, mar dogge in bytsje.
  • Taal is rykdom. Wat mear talen, wat grutter de rykdom.
  • Tink ek oan dyn eigen wolwêzen: libje neffens de Bibel, want ûndeugd en ferlieding lizze aloan op 'e loer. Boppedat is it libben koart, o sa koart ....
  • Soms moat men oaren yn 'e mjitte komme en dêr kin de taal in instrumint ta wêze.
  • De wierheden fan it Hillich Boek (de Bibel) feroarje net.
  • Wierheid is in fyn beslipe edelstien mei tal fasetten. Elts hat syn eigen wierheid en wa sil sizze wat de echte is?
  • In man fan God is ek mar in minske.
  • Friezen kinne it ûnder inoar net iens lykfine.


maandag 14 november 2016

Meer mooie muren in Stenden

Maandag 14 november 2016 
CT-studente werkt aan al weer zo'n kleurrijke scheidingswand



















Bypasses van A naar B
Nu de begane grond van het verbindingsgebouw tussen de oostvleugel en de westvleugel van het hogeschoolgebouw van Stenden Hogeschool in Leeuwarden voor enkele maanden is getransformeerd tot een bouwplaats, zijn er ter vervanging van deze Kennisboulevard door en rond het gebouw enkele nieuwe bypasses gecreëerd, om van het ene gedeelte in het andere gedeelte van het hogeschoolgebouw te komen.

Made by students
De delen van het gebouw die gedurende deze bouwperiode niet toegankelijk zijn, zijn voor de veiligheid van onze studenten en medewerkers met groot plaatmateriaal afgeschermd. Deze houten wanden worden momenteel her en der in ons hogeschoolgebouw gedecoreerd met prachtige muurschilderingen. Vandaag is er weer een studente van de opleiding Creatieve Therapie bezig om zo'n grote houten scheidingswand van prachtige kleuren te voorzien in een meters grote tekening, die op diverse plekken nog de nodige inkleuring behoeft.
De studenten die ondertussen voorbijlopen, kijken met belangstelling naar het tussenresultaat van wat al zichtbaar is. Nu nog even wachten, en dan zal ook deze scheidingswand op de eerste verdieping tussen het hoofdgebouw en het voormalige F-gebouw klaar zijn, en hebben we in de verbouwingsperiode er weer een kleurrijke muur bij, 'made by students'.

vrijdag 11 november 2016

De symbolen van Friesland

Vrijdag 11 november 2016 
Cover van 'De symbolen van  Friesland'

Echte symbolen van Friesland
In het jaar 1977 gaf het Provinciaal Bestuur van Friesland in een oplage van 5.000 exemplaren een boekje uit met de titel 'Symbolen van Friesland. Het was indertijd verkrijgbaar bij Bureau Voorlichting in het Provinciehuis te Leeuwarden.
In de inleiding staat geschreven dat Friesland voor de meeste mensen wordt gesymboliseerd door sporten zoals skûtsjesilen, fierljeppen, keatsen en Elfstedentocht, en/of ook door de eigen taal, de cultuur en het landschap.
Met dit boekje wilde de provincie Friesland iets vertellen en laten zien van de 'èchte' symbolen van Friesland, namelijk:
de Friese Vlag, 
het wapen van Friesland en 
het Friese Volkslied.

Vlag, wapen en volkslied van Friesland
Deze uitgave begint met een beschrijving van de geschiedenis van de Friese vlag en van het wapen van Friesland.
Als sinds de 11e eeuw was de Friese vlag met de zeven 'pompeblêden' bekend. De 7 pompeblêden in de Friese vlag en de 7 blokjes in het Friese wapen symboliseren de 7 vroeg-middeleeuwse Friese zeelanden, langs de kust, tussen het Westfriese Alkmaar en het Ost-Friesische' Weser.

  • Het Friese wapen dateert reeds uit de Middeleeuwen.
  • In de 19e eeuw schreef de Friese huisarts-auteur Eeltsje Halbertsma het lied 'De oude Friezen', op de melodie van een Duits studentenlied. Nadat de Friese versie 'De âlde Friezen' bij het oprichten van een gedenkteken ter nagedachtenis aan Halbertsma werd gezongen, werd dit als een soort nationale hymne ervaren, en groeide dit lied uit tot het 'Frysk Folksliet'.
  • Vanaf het eind van de 19e eeuw werd de Friese vlag populair als symbool van het Friese volk.
  • In het jaar 1957 heeft Provinciale Staten van Friesland de Friese vlag vastgesteld. Deze publicatie omschrijft ook kort de Friese vlag.


Sa faek troch stoarm yn djippe sé bedutsen,
Oerâlde leave Fryske groun,
Waerd noait dy fêste taeije bân ferbrutsen,
Dy't Friezen oan har lân ferboun, 

Klink dan en daverje fier yn it roun,
Dyn âlde eare. o Fryske groun!



woensdag 9 november 2016

Werkdruk van professionals in het Hoger Onderwijs


Woensdag 9 november 2016
Presentatie van lector Jac Christis













Organiseer ik werkdruk of heb ik een stressbaan?
Dat de ervaren werkdruk onder professionals in het Hoger Onderwijs alleen maar toeneemt, verbaast Jac Christis, lector aan de Hanzehogeschool van Groningen, niet.
Christis: “Natuurlijk zijn er professionals die hun eigen werkdruk organiseren, die baat hebben bij een cursus Time Management of bij Mindfullness. Maar we moeten niet doen alsof werkstress alleen te maken heeft met het gedrag en met de eigenschappen van de werknemer, want er zijn ook stressbanen.”
Vandaag organiseren de beide besturen van de Sectorgroepen ‘Hoger Onderwijs’ en ‘Onderwijsdienstverlening’ van CNV-Onderwijs in het CNV-gebouw te Utrecht samen een bijeenkomst over werkdruk in het Hoger Onderwijs, waarbij lector Jac Christis van het Kenniscentrum Arbeid is uitgenodigd als spreker.
Aan de orde komen allerlei vragen, zoals:
  • Hoe ervaren professionals werkdruk? Hoe gaan ze daarmee om? Vanuit welke perspectieven kun je dat belichten?
  • Kun je werkdruk verminderen? Hoe reduceer je werkdruk?
  • Wat kan CNV-Onderwijs doen aan te hoge werkdruk in het Hoger Onderwijs?
Opening door Tiny Hekkenberg
Opening en introductie
Deze gezamenlijke bijeenkomst wordt geopend door Tiny Hekkenberg, voorzitter van de CNVO-Sectorgroep Hoger Onderwijs. Ze begint met een spreuk van Martin Luther King, over dat je de hele trap niet hoeft te zien om in vol vertrouwen de eerste stap op de eerste trede te zetten.


CNVO-jubilaris Jan Telleman

Daarna worden de twee jubilerende leden gelauwerd, die al 40 jaar lid zijn van CNVO. De eerste is Jan Telleman, voorheen werkzaam bij Windesheim en voormalig voorzitter van onze CNVO-sectorgroep, en de tweede is Bert van Goor, werkzaam bij CHE.
CNVO-speld voor Bert van Goor




Eelco van den Dool, ook lid van deze Sectorgroep, verzorgt vervolgens een introductie op het thema van vandaag.
Eelco van den Dool
Daarbij leest hij een briefgedeelte voor van een lid, die zich afmeldt wegens ervaren werkdruk, kortom heel illustratief voor het thema van deze avond. Ook geeft hij een doorkijkje in de scores van medewerkers in het medewerkerstevredenheidsonderzoek met betrekking tot ervaren werkdruk binnen de CHE. Tenslotte introduceert Eelco de spreker van vanavond.




Jac Christis over werkstress en werkdruk
Vóór de pauze wordt de presentatie over het omgaan met werkdruk in het Hoger Onderwijs verzorgd door lector Jac Christis, verbonden aan het Lectoraat Arbeidsorganisatie en Arbeidsproductiviteit.
Hij begint met een lijstje van de belangrijkste risicogroepen, zoals de dwangmatige perfectionisten, de uitstellers, de veiligheidszoekers en mensen met een ware stressbaan, wat dat dan ook moge zijn. Je moet altijd onderscheid maken tussen twee verschillende banen, en tussen twee verschillende beroepsbeoefenaars, immers, wat voor de één moeilijk is, is voor een ander gemakkelijk. Je moet dan ook op zoek gaan naar de werk-gebonden oorzaken/risico’s, en naar de persoonsgebonden oorzaken/risico’s. Werkstress heeft altijd iets in zich van werkgebonden aspecten en van persoonsgebonden zaken. We gaan nu focussen op de persoonsgebonden oorzaken van werkstress.
Je kunt overspannen raken van de aard van je beroep, van de inhoud en organisatie van je werk (werkdruk), van het gevoerde personeelsbeleid, van je collega’s en van jouw combinatie van werk en privé.  
Een stressor (conform Karasek) is een oorzaak van stress. Robert Karasek maakt onderscheid tussen angst (werkt doorgaans kortdurend) en acute paniek (‘strain’ werkt nog lang door). Karasek richt zich op een omgevingsgerichte risicobenadering. Jouw gedrag waarmee je op enige wijze reageert op oorzaken, leidt tot een bepaalde uitkomst/symptoom.
Het zijn niet de problemen op zich, die de oorzaak van stress vormen, maar wel het al dan niet bestaan van regelmogelijkheden om ze op te lossen. Werkdruk gaat over de balans tussen regelproblemen en regelmogelijkheden. Bij werkdruk is er dus sprake van een onbalans tussen een regelprobleem en een regelmogelijkheid.

Werkdruk instrument: de vicieuze bureaucratiseringscirkel
Als er in je netwerk verstoringen optreden die jou het werk niet mogelijk maken, is het de vraag of je regelmogelijkheden hebt om daar adequaat op te reageren. Zo ja, dan kan het proces ongestoord doorgaan. Zo niet, dan kan die verstoring zich over je hele netwerk verspreiden. Bij complexe netwerken is de kans op verstoring groter. Het al dan niet adequaat op verstoringen kunnen reageren, kan in jezelf liggen, maar ook in je organisatie, bijvoorbeeld samen met anderen in je netwerk.
Je kunt op je werk ook informeel, stiekem dingen regelen als de formele, reguliere wegen niet tot een oplossing leiden. Deze defensieve strategie maakt het mogelijk dat je je werk kunt blijven doen. Maar, als dit in je organisatie gebeurt, is er iets grondig fout in je organisatie.

Vragen en discussie
Aansluitend op deze presentatie is er gelegenheid tot het stellen van vragen, en om met elkaar over dit thema te discussiëren aan de hand van vragen en/of van een in te brengen eigen casus.
Hoe kan het bijvoorbeeld dat er bij werkproblemen meer naar persoonsgebonden in plaats van naar werkgebonden oorzaken wordt gekeken? Eén van de redenen is dat mensen in organisaties niet snel zijn geneigd om de organisatie van het werk te veranderen. Bij werkproblemen moet je altijd kijken naar de persoonsgebonden en naar de werkgebonden oorzaken. Vakbonden en vakbondsleden kunnen zich ervoor inzetten om ervoor te zorgen dat er bij werkdrukproblemen zowel naar die persoonsgebonden, als ook naar de werkgebonden oorzaken wordt gekeken.
De werkdruk van medewerkers in het Hoger Onderwijs is in de afgelopen jaren toegenomen. Docenten krijgen minder tijd voor hetzelfde werk. Docenten ervaren het als oneerlijk als bij werkdrukproblemen door het management overwegend wordt gekeken naar de persoonsgebonden zaken.

Verdieping van het thema
Na de pauze vervolgt Jac Christis een verdergaande verdieping van het thema Werkdruk. We gaan het nu hebben over slimmer organiseren.
Begonnen wordt met de uitkomsten van stress-onderzoek, over stressoren zoals dagelijkse irritaties, ingrijpende gebeurtenissen en traumatische gebeurtenissen. Ook hier weer komen de afzonderlijke risicogroepen aan bod, waaronder docenten die niets te zeggen hebben over de voorwaarden waaronder docenten hun werk moeten doen.
Een voortdurend gefragmentariseerde taaklasttabel (waardoor een complexe coördinatie) is één van de grootste boosdoeners. Daarvan is sprake bij veel kleine taken (met doorgaans te weinig uren), bij een gefragmenteerd curriculum, bij het ontbreken van capaciteitsbuffers, en bij een instabiel curriculum. Ook de overregulering in het onderwijs met hoge administratieve lasten zijn een belangrijke boosdoener. Centraliseren lijkt wel efficiënt, maar dat blijkt het in de praktijk echter niet te zijn. De wijze waarop je je onderwijs organiseert, heeft invloed op de werkdruk en op de kwaliteit van het onderwijs. Minder fragmentatie werkt in het voordeel van beide aspecten.

Naar een oplossing
Oplossingen liggen op het vlak van: werk met stabiele docententeams, met een stabiel curriculum, met experimenten-regelarm onderwijs en ga de staf herorganiseren tot cross-functionele groepen (bestaande uit meerdere zich verschillend specialiserende teamleden), in zowel de uitvoering als in de ondersteuning. Christis noemt als goed praktijkvoorbeeld hiervan de decentrale cross-functionele stafteams die het management van de Schools van Stenden Hogeschool ondersteunen.
Verder moet je niet al je capaciteit volledig inplannen, om tenminste nog enige flexibiliteit te behouden voor onvoorziene zaken. Er zijn ook in Nederland voldoende voorbeelden van organisaties die op een dergelijke wijze met succes organiseren, zoals bijvoorbeeld: Buurtzorg Nederland en Scania. 
Er zijn twee contrasterende principes, te weten die van capaciteit-buffers (cost based, schaalvoordelen) en van tijd-buffers (time based, flow-voordelen) als belangrijkste (voorkoming van) verspilling, Het is altijd moeilijk om dat eerste principe los te laten, om over te gaan naar het tweede principe.
Tenslotte gaat Christis nog in op schoolontwikkelingsmodellen, ziende op onderwijsbeleid (het profiel van je curriculum), arbeidsorganisatie (mobiliseren van menselijke bronnen) en personeel (managen van die menselijke bronnen).

Discussie in de verdieping
Deze verdieping mondt uit in een discussie over de rol van CNV-Onderwijs met betrekking tot de aanpak van de door professionals in het Hoger Onderwijs ervaren werkdruk.
Er komen dan vragen over de rol van digitalisering en over de toepassing van cross-functionele werkwijzen in andersoortige organisaties.
Vakbonden zijn tot op heden helaas meer geïnteresseerd in arbeidsvoorwaarden dan in arbeidsinhouden. De vakbond zou vaker en meer adviseurs - specialisten voor wat betreft arbeidsinhouden - moeten uitzenden naar hogescholen om met hen in gesprek te gaan over de arbeidsinhoud. Vakbonden zouden daarmee met specialisten op arbeidsinhoud een belangrijke bijdrage kunnen leveren aan het welzijn van hogeschoolpersoneel.
Aandacht voor en de verantwoordelijkheid voor werkdruk(verlichting) zijn een gezamenlijk belang van bestuur, management/staf, docenten en vakbond.

Sluiting
Het programma van deze bijeenkomst wordt afgesloten door Francis Huisman, voorzitter van de Sectorgroep Onderwijsdienstverlening van CNVO. Ze verwijst nog naar het verzoek om onze tops en tips vanavond of later aan te leveren. Ze sluit onder andere met een gedicht af van Fetze Pijlman, over de beginnende docent, die zich uren prepareerde om zijn idealen te praktiseren.